TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen kanun teklifiyle suça sürüklenen çocuklara yönelik kapsamlı düzenlemeler hayata geçiriliyor. Düzenleme, çocukların yaş gruplarına göre ceza sorumluluğunu, aile yükümlülüklerinin ihlalini ve çocuk ceza infaz sistemini yeniden şekillendiriyor.

Ateşli silahların muhafazasına yeni yaptırım

Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a eklenen maddeyle, ateşli silahı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde muhafaza ederek çocuğun silahı ele geçirmesine neden olan kişi, fiil daha ağır bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapisle cezalandırılabilecek.

Yaş gruplarına göre ceza sorumluluğu

p>Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocukların, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması ya da davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak; bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilecek.

Algılama ve yönlendirme yeteneğinin var olduğunun tespiti halinde aynı yaş grubundaki çocuklar için ağırlaştırılmış müebbet cezayı gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet cezayı gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Diğer cezalar yarı oranında indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 9 yıldan fazla olamayacak.

15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kişiler için ağırlaştırılmış müebbet cezayı gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet cezayı gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Diğer cezalar üçte bir oranında indirilecek ve verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olmayacak.

Ağırlaştırılmış yaralama ve kasten öldürmede yaş indirimi

Yeni hükümle, somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ile daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkum edilmiş olma gibi hususlar değerlendirilerek kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indirimi uygulanmayabilecek. 12-15 yaş grubundaki çocuklar için ise hakime bir üst grubun ceza rejimini uygulayabilme takdir yetkisi tanınıyor.

Aile yükümlülüğünün ihlaline ağırlaştırılmış yaptırımlar

Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için şikayet üzerine öngörülen ceza üst sınırı 1 yıldan 2 yıla çıkarılıyor. Hamile olduğunu bildiği eşini ya da kendisinden gebe kalmış olduğunu bildiği evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kişiye verilecek ceza ise 6 aydan 2 yıla kadar yükseltilecek.

Bu fiillerin çocuğun kasten öldürülmesi veya ağırlaşmış yaralama suçunu işlemesiyle sonuçlanması halinde şikayet aranmaksızın verilecek ceza yarısından 2 katına kadar artırılabilecek. Velayet hakkı kaldırılmış olsa da itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu kullanımı ya da onur kırıcı tutumlar nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır biçimde tehlikeye sokan anne veya babaya öngörülen cezanın üst sınırı ise 1 yıldan 3 yıla kadar olarak yeniden belirleniyor.

15 yaş altı çocuklara özgü soruşturma güvencesi

Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki düzenlemeyle, iddianamenin verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde soruşturma evraklarının incelenmesi sonrasında, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianamenin eksiklik veya hataları belirtilerek Cumhuriyet Başsavcılığı’na iadesine karar verilebilecek.

İnfazda yeni dönem: önce kapalı kurum, sonra eğitimevi

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infazına başlanması uygulamasından vazgeçiliyor. İnfaza çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlanacak, iyi halli olduğu tespit edilenler eğitimevlerine ayrılabilecek. 12-18 yaş grubu çocuklar, cinsiyet, fiziksel gelişim ve suç türü gözetilerek kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı bölümlerinde barındırılacak.

Eğitimevine geçiş ve koşullu salıverilme

Çocuk kapalı ceza infaz kurumundan eğitimevine geçiş kararı, psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonu’nun görevlendireceği avukat gibi en az bir uzmanın katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç 3 ayda bir yapılacak değerlendirme sonucuna göre verilecek. Olumsuz değerlendirilen çocukların yeniden değerlendirme süresi 6 ayı aşamayacak.

Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum edilen çocuk hükümlüler hakkındaki cezalar doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilecek.

Türk Ceza Kanunu’nda yer alan kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları hariç tutulmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesabında hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak değerlendirilecek.