Orta Asya Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlığa kavuşmasının 35. yılında, 30 Ekim'de Türkiye'de yapılacak TDT'nin 13. zirvesi gündemde. Zirvenin yanında bölgenin geçmişi, Türkiye ilişkileri ve kurumsallaşması değerlendiriliyor.
Sovyetler Birliği'nin 1991'de çökmesinin ardından Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan bağımsız devletler olarak yoluna girdi. Yazarın çizdiği tabloya göre Rusya, bu ülkeleri yeniden kontrol altına alma çabasını sürdürürken Çin de coğrafi ve yönetimsel avantajlarını kullanarak bölgedeki konumunu güçlendirdi.
Türkiye ile Orta Asya cumhuriyetleri arasındaki ilişkilerin ilk 20 yılı FETÖ gölgesinde dalgalanarak geçti. AKP iktidarı döneminde bölgenin önemi daha fazla tartışılmaya başlandı. Geniş bir alanı kapsayan Türk dünyasının 11 milyon kilometrekare toprak, 300 milyon nüfus ve 25 Türkçe ile tanımlandığı kaynaklarda yer alıyor.
Ortak kurumlaşma çabaları da aynı dönemde başladı. İlk olarak Türkçe Konuşan Ülkeler zirvesi gündeme geldi. 2006'da Kazakistan Devlet Başkanı Nazarbayev'in öncülüğüyle bugünkü TDT yapısı oluşturuldu. Ancak bazı ülkelerin zirvelere katılmaktan kaçınması ya da düşük düzeyde temsilci göndermesi kurumsal iş birliğinin beklenen düzeye ulaşmasını engelledi.
Yazarın değerlendirmesine göre bağımsız olmaları önemli bir başarı olsa da bu ülkelerde seçimli otoriter yapılar yerleşti. Doğal kaynaklar ekonomileri ayakta tutacak kadar zengin. Petrol, pamuk ve hayvancılık öne çıkan alanlar arasında; Pamir eteklerinin de altın madeni açısından önem taşıdığı belirtiliyor.
Ortak alfabe konusunda 33 yıl önce alınan kararın tam olarak uygulanamaması, kurumsallaşmadaki eksikliğin bir başka göstergesi olarak sunuluyor. KKTC'nin tanınması ve Rum kesimiyle akreditasyona geçilmesi de bu çerçevede değerlendiriliyor. Azerbaycan ilişkileri ise ayrı bir konu olarak işaretleniyor; iki devlet bir millet yaklaşımının yalnızca iki liderin gidişatıyla sınırlı tutulmaması gerektiği vurgulanıyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
