Tunus’un güneyinde yer alan Matmata kasabası, aşırı çöl sıcağına karşı geliştirdiği yer altı mimarisiyle dikkat çekiyor. Kasabanın yaşam alanları, toprağın 9 metre derinine kazılan büyük çukurların çevresine oyularak kuruluyor.
Çukurların çeperlerine oyulan odalar, kasabanın temel yaşam birimlerini oluşturuyor. Bazı yapıların iki katlı olarak tasarlanmasıyla birlikte yaşam üniteleri hem yatay hem de dikey düzlemde genişletiliyor. Yukarıdan bakıldığında çukurlar, çöl arazisi üzerinde gizli bir yerleşim izlenimi veriyor.
Farklı çukurların tabanında bulunan yaşam alanları, yer altından kazılan tüneller aracılığıyla birbirine bağlanıyor. Bu tünel ağı, kasaba içindeki hareketliliğin bir bölümünü yüzeyin altında taşıyor. Böylece yer altındaki odalara ulaşmak için yüzeydeki yollardan yararlanmak gerekmiyor.
Kasaba genelindeki ulaşım yollarının bir kısmi doğrudan yer altı konutlarının çatılarının üzerinden geçiyor. Çöl zemininde ilerleyenler, yüzeyin altında devam eden yaşamı ve tünel ağlarını fark etmeden yol alabiliyor. Bu yapı, Matmata’nın yerleşim biçimini dışarıdan bakıldığında oldukça farklı gösteriyor.
Toprak kütlesinin sağladığı doğal yalıtım, 49 santigrat dereceyi aşan çöl sıcağının iç mekânlara etkisini azaltıyor. Elektrikli veya mekanik soğutma sistemi kullanılmadan yaşam alanlarının dış ortama göre yaklaşık 15 derece daha serin kalması, bu mimarinin temel özelliklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Matmata’nın yer altı yapıları, Star Wars serisinin çekimlerinde set olarak kullanılmasının ardından uluslararası ilgi gördü. Çöl koşullarına uyum sağlayan bu pasif serinletme ve yer altı yerleşim modeli, Matmata’yı dünyaca tanınan özgün mimari örneklerinden biri hâline getirdi.
Kaynak: Sözcü
